انزال تاخیری (Delayed E.j.a.c.u.l.a.t.i.o.n)

سید علی آذین

سوال یکی از خوانندگان محترموبلاگ انگیزه ای شد تا در این پست به موضوع تاخیر در انزال که علیرغم آنچه تصور می شودچندان ناشایع نیست و با افزایش سن حتی شیوع 15 تا 30 درصدی نیز برای آن گزارش شدهاست بپردازیم. اما متاسفانه شواهد علمی در خصوص علل و اصلاح آن نیز محدود است.

اگرچه بطور معمول ارگاسم و انزال در آقایانبطور همزمان اتفاق می افتد، ولی مواردی هم مشاهده شده که این دو فرایند همزماننبوده اند. اما اغلب انزال تاخیری (Delayed E.j.a.c.u.l.a.t.i.o.n) باهردو مشکل عدم انزال (Anejaculation) و عدم ارگاسم (Anorgasmia) خود را نمایان می کند.

در مجموع ازآنجایی که آمار نشان می دهد در اغلب آقایان انزال بعد از گذشت 4 تا 10 دقیقه ازشروع نزدیکی اتفاق می افتد*، اگر این زمان تا بیش از 25 دقیقه ادامه یابد و درهمین حال باعث ناراحتی و ایجاد دیسترس در فرد شود، در محدوه این تشخیص قرار می گیرد.

اگر اختلال انزال تاخیری به شکل ثانویه ایجادشده باشد (یعنی قبلاً چنین مشکلی وجود نداشته است)، می تواند به علت یک ضربه روانشناختی یا اختلافاتی در مناسبات بین زن و شوهر باشد. شروع این موارد معمولاً ازمقطعی به شکل ناگهانی است و مشکل ممکن است تنها در بعضی موارد از رابطه خودنماییکند. چنانچه مشکل علت جسمی داشته باشد (مثلاً به علت دیابت، بیماری ام اس (مولتیپلاسکلروزیس) یا هر دلیلی که حساسیت آلت را کاهش دهد یا موجب آسیب به اعصاب خودکاریا اتونوم شود) اغلب به شکل تدریجی و پیشرونده خود را نشان می دهد. البته مواردیمثل آسیب به ستون مهره ها و نخاع، لنفادنکتومی خلف صفاقی (برداشتن غدد لنفی درجریان درمان جراحی برخی سرطان ها) یا جراحی های ناحیه گردن مثانه از این قاعدهمستثنی هستند.

نشان داده شده است که هورمون های پرولاکتین، TSH(هورمون تحریک کننده غده تیروئید) و تستوسترون با این اختلال ارتباط مستقل دارند. افزایشدو مورد اول و کاهش مورد سوم با ایجاد انزال تاخیری رابطه داشته اند. به نظر میرسد تستوسترون در مغز و همچنین اعصاب محیطی نقش مهمی در کنترل انزال و رفلکسمربوطه بازی می کند. کم کاری تیروئید نیز یک عامل خطر جدی تلقی می شود (همانگونهکه برعکس، پرکاری تیروئید می تواند موجب انزال پیش از موعد شود). خوشبختانه اصلاحهورمون تیروئید این مشکل را به سرعت تخفیف می دهد.

در سنین نسبتاً بالا، وضعیتی که به آن "Lost P.e.n.i.s Syndrome" گفته می شود می تواند با تاخیر در انزال همراهباشد. اگر ساختار واژن به واسطه افزایش سن و بهویژه زایمان های مکرر دستخوش تغییراتی شده باشد ایجاد چنین حالتی متصور است. دراین شرایط تحریک جنسی ناشی از تماس واژینال در مرد و تا حد کمتری در زن کاهش مییابد. اغلب با آموزش و اصلاح وضعیت نزدیکی می توان این مشکل را تا حدی برطرف نمودولی گاه مداخله جراحی لازم خواهد بود.

تاخیر یا سایر مشکلات در انزال می تواند منشاءدارویی داشته باشد. متیل دوپا، برخی داروهای مدر، ضدافسردگی های سه حلقه ای،مهارکننده های بازجذب سروتونین (SSRIs)، فنوتیازین ها و الکل از جمله این مواد هستند (مثلفلوکستین، ایمی پرامین، هالوپریدول و بسیاری از داروهایی که در درمان افسردگی یااختلال وسواس بکار می روند). مطالعات جدید نشان می دهند که بوپروپیون (Bupropion) ودولوکستین (Duloxetine) نسبت به سایر ضد افسردگی ها اختلال عملکرد کمتری ایجادمی کنند.

به هرحال در برخورد با اغلب موارد انزالتاخیری، باید همزمان عوامل جسمی، دارویی و روان شناختی را مد نظر داشت. از میانعوامل روان شناختی موجب این اختلال می توان به ترس از احتمال ایجاد بارداری (بخصوصوقتی زوجی در این خصوص تصمیم قطعی نگرفته اند یا حداقل خود مرد هنوز مطمئن نیست.)،نگرانی گاه حتی ناخودآگاه نسبت به موضوع "تعهد"، اضطراب شدید، آموزه هایجنسی غلط در گذشته یا دغدغه های اعتقادی اشاره کرد. طبیعی است که تشخیص این علل دریک ویزیت با زمان محدود چندان محتمل نیست و درمانگر باید با یک شرح حال دقیق وضعیتبیمار را بررسی نماید.

محققین مختلف نظرات خاص دیگری نیز بیان داشتهاند. مثلاً این که تاخیر در انزال می تواند ناشی از نوعی خصومت ابراز نشده نسبت بهشریک جنسی باشد بویژه وقتی مناسبات بین آنها خوب پیش نمی رود. احتمال دیگری کهمطرح شده آن است که وقتی مرد برای تامین رضایت جنسی طرف مقابل اهمیت زیادی قائلاست، این موضوع او را از تمرکز بر لذت جنسی خودش منحرف می کند و لذا تحریک روانیلازم برای وقوع انزال حاصل نمی شود. درد فعلی یا سابقه درد به هنگام انزال نیز بهعنوان یک عامل بازدارنده مطرح شده است.

برخیاز افرادی که به اختلال در این زمینه مبتلا هستند ممکن است در موارد خودارضاییالگوی رفتاری بسیار خاصی داشته باشند از جمله خیالپردازی های جنسی ویژه (معمول یاحتی خیلی عجیب و غریب) یا عادات منحصر به فرد. اگر بین این الگو و رابطه جنسی باشریک زندگی تفاوت جدی وجود داشته باشد، می تواند با تاخیر یا فقدان ارگاسم همراهشود.

بسیاری از جوانان در کشور ما به دلائل مختلفیبه هنگام خودارضایی و انزال از خروج منی بطور فیزیکی ممانعت می کنند. برخی از آنهابه علل اعتقادی چنین کاری می کنند و بعضی دیگر بر این پندار غیرعلمی هستند که باخروج منی، بخشی از انرژی حیاتی خود را از دست می دهند (چنین تفکری شاید ریشه درتعلیم و تشویق به انزال عقبگرد (Retrograde e.j.a.c.u.l.a.t.i.o.n) درمکاتبی مثل Taoism داشته باشد). این اقدام کاملاً غیرقابل توجیه است چونمایع منی پس زده شده به داخل مثانه، با اولین تخلیه ادرار از بدن خارج خواهد شد.

درمان موارد انزال تاخیری کاملاً به علت ایجادمشکل بستگی دارد. شاید لازم باشد در نوع یا دوز داروهای مصرفی توسط فرد تجدید نظرشود. داروهای مختلفی برای درمان این اختلال پیشنهاد شده اند اگرچه مطالعاتی کهاثرات دراز مدت آنها را تایید کنند بسیار محدود هستند.

آمانتادین (Amantadine) کهبطور غیرمستقیم اعصاب دوپامینرژیک را تحریک می کند اثرات مثبتی داشته است بخصوصاگر در موارد عدم ارگاسم ناشی از مصرف ضدافسردگی های گروه SSRI تجویزشود ( اگرچه در این موارد، کاهش دوز یا تغییر داروی SSRIکماکان گزینه ارجح است). گزارش هایی از تاثیر آگونیست های گیرنده آلفا مثل افدرین (Ephedrine) یا پسودوافدرین (Pseudoephedrine) نیزموجود است. سیپروهپتادین (Cyproheptadine) که یک آنتی هیستامین محسوب می شود در آنورگاسمی ناشیاز مصرف داروهای SSRI بکار رفته است. در مورد تاثیر داروهایی مثل یوهیمبین (Yohimbine)،بوپروپیون (Bupropion) و بوسپیرون (Buspirone) نیز گزارش های پراکنده ای منتشر شده است. در مجموع موضوع درمان دارویی انزال تاخیری هنوزدر حال بررسی است و کمتر شواهد قطعی در این خصوص وجود دارد.

اگر کمبود تستوسترون در ایجاد این حالت دخالتدارد، جایگزینی هورمون ضرورت می یابد. کمکاری تیروئید و بالا بودن پرولاکتین نیزپیگیری و درمان مقتضی را می طلبد.

برای مشکلات انزال در آسیب دیدگان به ستونمهره ها، روش های مکانیکی مثل استفاده از ویبراتور یا تحریک های الکتریکی نیز مهیاشده است.

درمان هایروانی جنسی کلاسیک مانند حساسیت زدایی سیستماتیک، Sensate focus،تحریک جنسی شدید آلت با ابزارهای موجود و بدون الزاماً نزدیکی و بلاخره برخی تکنیکهای خاص در انجام نزدیکی هنوز هم در بسیاری از افراد گره گشا هستند.

درمان های روانی جنسی جدیدتر بر آموزش، کاهشاضطراب، ایجاد تحریک جنسی متمرکز بر آلت، بکارگیری تخیلات جنسی (S.x.u.a.l fantasies) وهمسو کردن این فانتزی ها در زوجین در جهت افزایش تحریک جنسی و بلاخره برخی تمریناتمتمرکز بر خودارضایی تاکید دارند که طبیعتاً مورد آخر ممکن است با اعتقادات فرد درتعارض باشد، مگر ضرورت پزشکی موضوع ایجاب کند.

از میان همهاین موارد، درمان (یا درمان های) مناسب باید به دقت و برحسب زمینه اصلی ایجاداختلال و مناسبات یک زوج به شکل کلی، از سوی درمانگر انتخاب شود. همانگونه کهاشاره شد، درمان های دارویی برای این وضعیت هنوز از پشتوانه پژوهشی خوبی برخوردارنیستند و همین موضوع بر اهمیت بکارگیری راهکارهای روان شناختی می افزاید.

تغییراتی در سبک زندگی مثل خودداری از مصرفالکل و همچنین رابطه جنسی به دنبال استراحت کافی نیز می تواند به بهتر شدن شرایطکمک کند.

* زمان کمتر از این مقدار الزاماْ به معنی اختلال نیست.